Tytuł: Szkice z przeszłości miasta kresowego
Autor: Janusz Peter
Wydawca: Tomaszowskie Towarzystwo Regionalne
Wydanie: pierwsze- reprint 1994, Oryginał: 1947
Oprawa: miękka
Ilość stron: 434 strony
Format: 17x24,5 cm

"Gdy w 1947 roku Dr Janusz Peter własnym sumptem wydał "Szkice z przeszłości miasta kresowego" Tomaszów Lubelski był małą mieściną, spaloną przez bombardowania, z zdziesiątkowaną ludnością. Wojna i okupacja szczególnie bezwzględnie obeszły się z tym kresowym miastem. Książka, druga w zasadzie mająca charakter monograficzny (pierwsza to "Rys dziejów Tomaszowa Ordynackiego do schyłku XVIII stulecia" Kazimierza Sochaniewicza - Teka Zamojska" 1921 r.) nie spotkała się z nadzwyczajnym zainteresowaniem mieszkańców miasta. Główną tego przyczyną, jak mi się wydaje była mała ilość inteligencji. Paradoksem było i to, że przyjęta została z wielkim zainteresowaniem w innych ośrodkach, szczególnie w uniwersyteckim Lublinie. Dopiero w latach następnych, szczególnie sześćdziesiątych stała się bestsellerem w samym Tomaszowie. Przyczyniła się do tego dalsza urbanizacja, powstanie nowych szkół średnich, zmiana struktury ludności i organizacja przez Dra Petera Muzeum Regionalnego.
"Szkice z przeszłości miasta kresowego" bez przesady nazwać można plonem życia jej Autora. Materiał zbierał bowiem Dr Peter w okresie międzywojennym, przez cały czas swego pobytu w Tomaszowie. W książce znalazły się więc i fragmenty dokumentów już nieistniejących, zniszczonych burzliwymi dziejami.
Książka obejmuje okres od powstania miasta po lata siedemdziesiąte XIX stulecia; bieżący wiek jest tylko w olbrzymim skrócie wspomniany. Być może, że Autor zamierzał XX wiek przedstawić w dalszym opracowaniu, brak jednak danych do takiego stwierdzenia. Wydał jednak Dr Peter po wojnie tylko drobne prace, a zebrane relacje okupacyjne wydano stosunkowo niedawno, po Jego śmierci.
"Szkice" Dra Petera są materiałem ciekawym, mimo, że Autor jako amator nie ustrzegł się błędów i spłyceń. Jednak takie wydarzenia mają i profesjonaliści. Przykładowo, bezkrytycznie podszedł do zagadnienia powstania miasta, przyjmując szczególnie od K. Sochaniewicza lata: 1590 i 1595, jako daty założenia miasta (Jelitowo) i zmianę jego nazwy. Najnowsze badania (szczególnie prof. dr. hab. Ryszarda Szczygła z lubelskiego UMCS) wykazują brak podstaw do takich twierdzeń. Są też i w książce ewidentne błędy, np. data wyzwolenia Tomaszowa spod okupacji hitlerowskiej. Są też i inne. Prosimy czytelników o zwrócenie na to uwagi.
Przede wszystkim warto zadać sobie pytanie - dlaczego zdecydowano się wydać jako reprint pracę Dra Petera? Za wydaniem przemawiają (mimo tu i ówdzie potknięć) jej walory poznawcze, olbrzymie partie materiałów charakteryzujące Tomaszów w okresach opisywanych. Są to materiały interesujące i interesująco przedstawione.
Oddając w ręce Czytelników reprint "Szkiców z przeszłości miasta kresowego", Tomaszowskie Towarzystwo Regionalne liczy na przychylne przyjęcie. Towarzystwo chce przez to w dalszym ciągu prezentować dzieje miasta i przyległych terenów, bowiem bez znajomości przeszłości trudno budować przyszłość. Chcemy też tym oddać hołd Autorowi, Lekarzowi - Społecznikowi."

Tomaszowskie Towarzystwo Regionalne w Tomaszowie Lubelskim

Spis treści:
Przedmowa
Wstęp
Rys dziejów miasta
Przywileje
Zarząd miasta
Lecznictwo, jego wykonawcy i stosunki zdrowotne
Orzecznictwo sądwo-lekarskie ni Tomaszowie Lubelskim w XVII i XVIII w.
Szkoła
Szpitale
Aptekarstwo
Cechy
Żydzi
Księża ruscy w świetle ksiąg wójtowskich
Fabryka porcelany
Powiat
Władze zaborcze od 1773 do 1809 roku
Konfederacja Generalna
Jak marnotrawny panicz został notariuszem i ożenił się z chłopką
Kolonia niemiecka w Rogóźnie i Sabaudii na tle doli chłopa polskiego
Przypisy
Skorowidz nazwisk